Tam tạng Thánh giáo Nam truyền

Dẫn nhập

Sau khi đức Thế tôn nhập diệt, tôn giả Ma-ha Ca-diếp (Mahàkassapa) lãnh đạo năm trăm vị A-la-hán mở đại hội kết tập Pháp tạng lần thứ nhất. Kế đến, khoảng một trăm năm sau, bảy trăm vị A-la-hán lại kết tập Pháp tạng lần thứ hai, dưới sự chủ trì của trưởng lão Nhất-thiết-khứ và Ly-bà-đa. Thế rồi, cách chừng 118 năm sau đó, một ngàn vị A-la-hán lại kết tập Pháp tạng lần thứ ba, dưới sự chủ trì của tôn giả Mục-kiền-liên Tử-đế-tu (Moggaliputta-tissa). Lần kết tập này mới bắt đầu biên tập Luận điển. Sau đó, Vương tử Ma-sẩn-đà (Mahinda) đem tam tạng này truyền sang Sri Lanka (Tích Lan) và được gọi là Tam tạng Thánh giáo Pàli (Pàli Tipitaka). Các điển tịch Ðại tạng kinh hiện còn nói về niên đại thành lập không nhất trí. Do đó, niên đại thành lập chậm nhất được suy đoán là vào khoảng thế kỷ thứ hai đến thế kỷ thứ nhất trước Tây lịch. Nhưng theo Ðảo sử Tích Lan thì lần đầu tiên Tam tạng được ghi chép trên lá bối tại Sri Lanka (Tích Lan) là vào khoảng năm 83 trước Tây lịch, dưới triều vua Sinhala Vattagamani Abhaya. Tam tạng này chứa đựng tinh hoa giáo lý của đức Phật, gồm có tạng Luật (Vinaya Pitaka), tạng Kinh (Sutta Pitaka) và tạng Luận (Abhidhamma Pitaka), tất cả 41 tập.

Luật tạng (Vinaya Pitaka)

Luật tạng nhằm thuyết minh về những giới cấm và những chế định mà đời sống của Tăng-già cần phải thực hành. Tương tự như Luật tạng Pàli, Hán dịch Bắc truyền gồm có các bộ sau đây:

1. Tứ phần luật, sáu mươi quyển;

2. Ngũ phần luật, ba mươi quyển;

3. Thập tụng luật, sáu mươi quyển;

4. Ma-ha Tăng kỳ luật, bốn mươi quyển;

5. Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ Tì-nại-da, năm mươi quyển.

Bốn bộ đầu nội dung hoàn toàn tương đồng với Luật Pàli. Ðây chính là bốn bộ luật mà xưa nay thường được nói đến. Hơn nữa, luật của Tây Tạng cũng tương đương với Quảng luật này. Những bộ này đều phát xuất từ một nguồn gốc, nội dung đại thể nhất trí, chỉ vì bộ phái truyền thừa bất đồng mà có sự sai khác ít nhiều. Ðiều đáng chú ý là sự hình thành của Luật Pàli, Tứ phần, Ngũ phần là sớm hơn tất cả. Và bộ Luật Pàli đối với các bộ luật khác được xem là hoàn chỉnh nhất.

Nội dung tổ chức của Luật Pàli gồm ba bộ phận cấu thành:

1. Kinh Phân biệt;

2. Kiền độ;

3. Phụ tùy.

Những giới bản bằng tiếng Phạn của bộ Luật này đã được Bá-hi-hòa (Paul Pelliot) phát hiện tại Trung Á, nhưng bài tựa và tiêu đề của bốn giới Ba-la-di đã bị mất.

I. Kinh Phân biệt (Sutta Vibhanga)

Phần này được chia làm hai loại như sau:

A. Ðại phân biệt (Mahà Vibhanga), tức là giới bản của Tỷ-kheo, gồm có tám nhóm:

1. Ba-la-di (Pàràjika): Tương đương với tội cực hình của Tỷ-kheo, người vi phạm bị mất tư cách của Tỷ-kheo và bị trục xuất ra khỏi Tăng đoàn. Giới này gồm có bốn điều: Theo ý nghĩa được giải thích thì người phạm giới này sẽ bị Tăng đoàn đả kích; còn theo sự giải thích của Bắc truyền Hán dịch thì gọi là Ðoạn đầu (bị chặt đứt đầu); Thối một (bị thoái hóa); Tha thắng (bị kẻ khác đánh bại).

2. Tăng-già-bà-thi-sa (Sanghàdisesa): Tội này tuy cũng nặng nhưng kém hơn Ba-la-di một bậc. Người vi phạm tuy không mất tư cách của Tỷ-kheo, nhưng phải ở riêng thực hành sáu ngày đêm pháp tùy hỷ (làm cho Tăng chúng hoan hỷ). Sau đó, Tăng sẽ giải tội (xuất tội). Giới này gồm có mười ba điều:

3. Bất định pháp (Aniyata): Tội không thể quyết định được. Khi Tỷ-kheo ngồi một mình với phụ nữ ở chỗ khuất hoặc chỗ trống và bị một tín nữ thuần thành phát hiện, báo cho Tăng biết. Tăng sẽ tùy theo sự tường thuật ấy mà kết một trong ba tội: Ba-la-di, Tăng tàn, hoặc Ba-dật-đề.

4. Ni-tát-kì-ba-dật-đề (Nissaggiya-pàcittiya): Tỷ-kheo cất chứa những y phục và vật dụng quá quy định, do đó, phải đem những vật ấy ra xả giữa chúng Tăng hoặc cho người khác, rồi sám hối tội phạm. Nghĩa là xả bỏ tài vật đã vi phạm và sám hối tội đọa địa ngục. Giới này gồm có ba mươi điều.

5. Ba-dật-đề (Pàcittiya): Cũng như pháp Ni-tát-kì-ba-dật-đề (xả đọa) ở trên, nhưng tội này không liên quan đến tài vật mà liên quan đến các vấn đề như vọng ngữ, sát sinh, uống rượu v.v.., và các tội thuộc về phiền não, chấp trước. Người phạm tội này sám hối trước ba vị Tỷ-kheo thanh tịnh. Giới này gồm có chín mươi hai điều, Bắc truyền gọi là Ðơn đọa.

6. Ba-la-đề-đề-xá-ni (Pàtidesanìya): Nghĩa là hướng đến người khác mà sám hối. Hán dịch là hối quá, nghĩa là phải đối diện với người khác mà tự bạch sám hối tội phạm. Giới này gồm bốn điều, liên quan đến việc ăn uống.

7. Chúng học (Sekhiya): Nguyên ngữ có nghĩa là học tập, đây không phải là tên tội mà là những việc cần phải học, cho nên còn gọi là Ưng đương học. Giới này thuộc về oai nghi, liên quan đến tác phong của Tỷ-kheo khi tiếp xúc với người thế tục. Nếu Tỷ-kheo cố ý phạm thì phải sám hối với một Thượng tọa, còn khi vô tình phạm thì sám hối bằng cách tự trách tâm mình. Giới này gồm bảy mươi lăm điều. Bắc truyền đến một trăm điều.

8. Diệt tránh (Adhikarana-samatha): Ðây không phải là tên tội mà là những phương thức dùng để giải quyết các sự tranh chấp, xung đột gây nên mối bất hòa giữa Tăng đoàn. Nếu Thượng tọa không giải quyết được những rắc rối xảy ra trong chúng thì phạm tội Ðột-cát-la (hành vi xấu).

B. Tiểu phân biệt (Cùla Vibhanga) hay Tỷ-kheo-ni phân biệt:

1. Ba-la-di: Gồm tám giới, nhiều hơn Tỷ-kheo bốn giới.

2. Tăng-già-bà-thi-sa: Gồm mười bảy giới, nhiều hơn Tỷ-kheo bốn giới.

3. Xả đọa: Gồm ba mươi giới, giống như Tỷ-kheo.

4. Ba-dật-đề: Gồm 166 giới, nhiều hơn Tỷ-kheo 74 giới.

5. Ba-la-đề-đề-xá-ni: Gồm tám giới, nhiều hơn Tỷ-kheo bốn giới.

6. Chúng học: Gồm 75 giới, giống như Tỷ-kheo.

7. Diệt tránh: Gồm bảy điều, giống như Tỷ-kheo.

Tỷ-kheo-ni không có giới Bất định như Tỷ-kheo.

II. Kiền-độ (Khandha)

Kiền-độ có nghĩa là khối, nhóm hay chuyên đề, được chia làm hai phần lớn và nhỏ như sau:

A. Ðại phẩm (Mahà-bhanga)

Ðại phẩm bao gồm mười Kiền-độ, trình bày về những chế độ, quy tắc, nghi thức và nguyên nhân thành lập giới luật.

1. Ðại kiền-độ (Mahà-khandha): Nói về nguyên nhân đức Phật thành đạo, đến việc Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên xuất gia, cùng những phương thức thọ giới Cụ túc và các quy tắc khác. Kiền-độ này gồm có mười phẩm.

2. Bố-tát kiền-độ (Uposatha-khandha): Trình bày về thể thức tụng giới của Tăng đoàn vào mỗi nửa tháng.

3. An cư kiền-độ (Vassupanayika-khandha): Trình bày về quy chế an cư của Tăng đoàn mỗi năm ba tháng vào mùa mưa hay mùa hạ.

4. Tự tứ kiền-độ (Pavàrana-khandha): Trình bày về cách thức Tự tứ – yêu cầu Tăng đoàn chỉ bảo những sai phạm của mình – sau khi an cư kết thúc.

5. Bì cách kiền-độ (Camma-khandha): Ðề cập về cách thức dùng các loại da đối với chúng Tỷ-kheo.

6. Dược kiền-độ (Bhesajja-khandha): Thuyết minh về các loại thuốc mà các Tỷ-kheo được phép sử dụng.

7. Ca-hi-na kiền-độ (Kathina-khandha): Thuyết minh về y công đức, tức y được tưởng thưởng sau mùa An cư.

8. Y kiền-độ (Civara-khandha): Thuyết minh về vấn đề y phục của Tỷ-kheo.

9. Chiêm-ba kiền-độ (Campà-khandha): Ðề cập đến những việc rắc rối xảy ra tại Chiêm-ba.

10. Kiều-thưởng-di kiền độ (Kosambi-khandha): Ðề cập đến những sự xung đột xảy ra tại Kiều-thưởng-di.

B. Tiểu phẩm (Culla-vagga)

Sau Ðại phẩm là Tiểu phẩm, tức là những chuyên đề nhỏ hơn, và được chia thành mười hai loại, hay mười hai Kiền-độ.

1. Yết-ma kiền-độ (Kamma-khandha): Thuyết minh về các phương pháp thực hiện việc yết-ma.

2. Biệt trú kiền-độ (Pasivàsika-khandha): Thuyết minh thể thức xử phạt Biệt trú đối với Tỷ-kheo phạm tội Tăng tàn mà che giấu.

3. Tập kiền-độ (Samuccaya-khandha): Thuyết minh về phương thức xử trí đối với Tỷ-kheo phạm tội Tăng tàn.

4. Diệt tránh kiền-độ (Samatha-khandha): Thuyết minh về phương pháp dập tắt những sự xung đột trong nội bộ Tăng đoàn.

5. Tiểu sự kiền-độ (Khuddaka vatthu-khandha): Những quy định về các tư cụ và các việc khác trong nếp sinh hoạt của Tỷ-kheo.

6. Ngọa tọa cụ kiền-độ (Sesàsana-khandha): Những quy định về cách thức kiến lập tinh xá và các dụng cụ dùng để ngồi, nằm của các Tỷ-kheo.

7. Phá Tăng kiền-độ (Sanghabhedaka-khandha): Thuyết minh về nhân duyên xuất gia của các đồng tử dòng họ Thích và sự kiện Ðề-bà-đạt-đa phá Tăng.

8. Nghi pháp kiền-độ (Vatta-khandha): Trình bày về thể thức tập hợp Tăng chúng để giải quyết các công việc.

9. Già thuyết giới kiền-độ (Patimakhàthapana-khandha): Thuyết minh về thể thức ngăn cản Tỷ-kheo phạm tội tụng giới.

10. Tỷ-kheo-ni kiền-độ (Bhikkhuni-khandha): Thuyết minh về những qui định liên quan đến sinh hoạt của Tỷ-kheo-ni.

11. Ngũ bách (kết tập) kiền độ (Pãncasatika-khandha): Thuyết minh về việc năm trăm Tỷ-kheo kết tập pháp tạng lần đầu tiên tại thành Vương Xá, sau khi Phật vừa nhập diệt.

12. Thất bách (kết tập) kiền-độ (Sattasatika-khandha): Sau Phật diệt độ khoảng một trăm năm, nhóm Tỷ-kheo ở Bạt-kỳ đề xướng mười điều phi pháp, do đó, bảy trăm Tỷ-kheo tập họp tại Tỳ-xá-li để giải quyết việc ấy, đồng thời kết tập Pháp tạng.

III. Phụ tùy (Parivàra)

Phần này thuộc về phụ lục, dùng để toát yếu những điểm chính của hai phần trên : Kinh Phân biệt và Kiền-độ. Phương thức biên soạn phần lớn dùng lối kệ tụng để cho dễ đọc tụng [1].

Kinh tạng (Sutta Pitaka)

Tạng kinh này được chia thành năm bộ, là : Trường bộ, Trung bộ, Tương Ưng bộ, Tăng Chi bộ và Tiểu bộ. Trường bộ và Trung bộ được sắp theo hình thức của kinh, tức kinh dài và kinh trung bình. Tương Ưng bộ và Tiểu bộ được sắp theo thể tài của kinh. Còn Tăng Chi bộ thì được sắp theo pháp số từ ít đến nhiều. Ta có thể trình bày rõ hơn như sau:

I. Kinh Trường bộ (Dìgha-nikàya)

Bộ kinh này tập hợp những bài kinh dài, gồm tất cả 34 kinh, tương đương với kinh Trường A-hàm thuộc Hán tạng.

II. Kinh Trung bộ (Majjhima-nikàya)

Bộ kinh này tập hợp những bài kinh trung bình, gồm tất cả 152 kinh, tương đương với kinh Trung A-hàm thuộc Hán tạng.

III. Kinh Tương Ưng bộ (Samyutta-nikàya)

Bộ kinh này tập hợp những bài kinh cùng chung thể loại theo sự tương quan của từng vấn đề, gồm tất cả 7.762 kinh, tương đương với kinh Tạp A-hàm thuộc Hán tạng.

IV. Kinh Tăng Chi bộ (Anguttara-nikàya)

Bộ kinh này được sắp theo pháp số, chia thành mười một chương, từ chương một pháp đến chương mười một pháp, gồm tất cả 171 phẩm, 2.203 kinh (có chỗ nói 2.198 kinh, hoặc 2.308 kinh). Tương đương với bộ kinh này là kinh Tăng nhất A-hàm thuộc Hán tạng.

V. Kinh Tiểu bộ (Khuddaka-nikàya)

Bộ kinh này tập hợp những bài kinh tương đối nhỏ, và không có tương đương trong Hán tạng. Nội dung được chia thành mười lăm loại như sau:

1. Tiểu tụng kinh (Khuddaka-pàtha): Nội dung bao gồm chín loại:

a) Văn ba quy y; b) Văn mười giới; c) Ba mươi hai thân phần; d) Văn chất vấn Sa-di; e) Kinh Cát tường; f) Kinh Tam bảo; g) Kinh Hộ ngoại; h) Kinh Phục tạng; i) Kinh Từ bi.

Bốn loại đầu từ trong kinh luật chép ra, văn cú giản lược, nhằm giúp những kẻ sơ học dễ dàng đọc tụng. Kinh Cát tường, kinh Tam bảo và kinh Từ bi thuộc về một bộ trong Kinh tập. Kinh Hộ ngoại được rút ra từ Ngạ quỉ sự. Kinh Phục tạng thuyết minh về phương pháp giữ gìn sự giàu có [2].

2. Pháp cú kinh (Dhammapada): Những câu kệ này có tác dụng rất mãnh liệt làm cho hành giả phấn khởi nỗ lực tiến tu; vì thế được giới Phật giáo rất xem trọng. Ðây vừa là nấc thang của những người mới học, vừa là tạng bí áo của những người đã thâm nhập. Bộ này gồm có hai mươi sáu phẩm, 423 bài kệ.

3. Tự thuyết kinh (Udàna): Bộ này còn được dịch là “Vô vấn tự thuyết”, nghĩa là không do ai hỏi mà Phật tự trình bày; hay còn gọi là “Cảm hứng ngữ”, tức là những lời cảm hứng. Bộ này gồm có tám phẩm, mỗi phẩm gồm mười kinh, cộng tất cả 80 kinh.

4. Như thị ngữ (Itivuttaka): Ðây là bộ thứ tư của kinh Tiểu bộ, được biên tập theo lối trùng tụng từ một pháp tăng dần đến nhiều pháp, gồm có bốn tập, 112 kinh. Bộ này tương truyền do nữ cư sĩ Dhammapàla Khijjuttara nghe Phật thuyết giảng rồi về tường thuật lại.

5. Kinh tập (Sutta-nipàta): Thể văn của bộ này theo lối kệ tụng, gồm năm phẩm, 71 kinh. Bộ này gồm những kinh được xem là xưa nhất, gần với thời Ðức Phật hơn hết.

6. Thiên cung sự (Vimàna-vatthu): Bộ này được chia làm bảy phẩm, 85 mẩu chuyện, thuyết minh về những người được sinh lên cõi trời hưởng hạnh phúc, rồi thuật lại những nỗi khổ đau bi thảm trong kiếp ngạ quỉ trước kia của mình. Hễ ai gây nhân lành thì được hưởng phước báo an lạc, ai gây nhân bất thiện thì phải chịu quả báo đau khổ, nó có tác dụng cổ vũ mọi người bố thí cúng dường, làm những việc phước đức. Bộ này và Ngạ quỉ sự liên quan với nhau rất mật thiết. Về thể tài và ý nghĩa thì hai bộ này vô cùng nhất trí.

7. Ngạ quỉ sự (Peta-vatthu): Bộ này gồm sáu phẩm, 51 mẩu chuyện. Về giá trị của nó như đã trình bày ở Thiên cung sự.

8. Trưởng lão kệ (Thera-gàthà): Bộ này gồm có 1.279 bài kệ của 264 vị Trưởng lão, chia thành 21 chương, từ chương một kệ đến chương cuối cùng 71 kệ. Phần kệ tụng là do các vị Trưởng lão nói lên hạnh tu, quả chứng của chính mình.

9. Trưởng lão ni kệ (Theri-gàthà): Bộ này gồm 522 kệ do 73 vị Trưởng lão ni trình bày, được chia thành mười sáu chương. Nội dung của bộ này với Trưởng lão kệ nói lên tinh thần thiểu dục, tri túc, nhàm chán nếp sinh hoạt của trần thế, nỗ lực thực hiện nếp sống tự tại giải thoát của các đệ tử đức Phật. Có thể nói những vần thi kệ này rất gần gũi với những bài kệ của các Thiền sư Trung Hoa.

10. Thí dụ (Apadàna): Thể văn của bộ này theo lối kệ tụng, được chia làm bốn chương:

a) Phật thí dụ; b) Bích chi Phật; c) Trưởng lão thí dụ; d) Trưởng lão ni thí dụ.

Tuy chia làm 4 chương nhưng chủ yếu là Trưởng lão thí dụ. Các Trưởng lão đệ tử Phật tự thuật lại nhân hạnh kiếp trước của mình, trải qua nhiều đời, nhiều kiếp, cuối cùng được theo Phật Thích-ca xuất gia tu hành, chứng đắc cứu cánh giải thoát.

11. Bản sinh kinh (Jàtaka): Trong Tiểu bộ kinh, chỉ có bộ này là dài nhất và được hoàn thành khá muộn so với các bộ khác. Toàn bộ gồm có 547 mẩu chuyện Bản sinh. Bộ này được lưu hành rất phỗ biến tại Sri Lanka và được xem là tư liệu chủ yếu dùng để tuyên dương Phật pháp. Theo Gandhavamasa thì nguyên bản Pàli chỉ có kệ tụng, còn bản văn là do ngôn ngữ Sri Lanka được chuyển dịch thành tiếng Pàli.

12. Vô ngại giải đạo (Patisambhidà-magga): Nội dung bản kinh này phân loại trình bày về đường hướng tu hành giải thoát. Toàn kinh được chia làm ba phẩm là: Ðại phẩm, Song kết phẩm và Tuệ phẩm, đồng thời mỗi phẩm có phụ thêm mười luận. Ở đây Ðại phẩm là trung tâm của toàn kinh. Bản kinh này tuy thuộc về Kinh tạng, nhưng hình thức và nội dung lại mang tính chất của một luận thư.

13. Phật chủng tánh kinh (Buddha-vamsa): Kinh này gồm 28 phẩm, do kệ tụng hợp thành, thuyết minh về chủng tộc, nhân hạnh của đức Thích-ca trong đời quá khứ. Ðoạn nói về bảy đức Phật quá khứ từ Phật Tì-bà-thi đến đức Thích-ca trong kinh này cũng được tìm thấy trong kinh Ðại bản và kinh A-sá-nang-chi thuộc kinh Trường bộ. Trong kinh tạng Pàli, bản kinh này với Thí dụ và Sở hành tàng bị xem là được biên tập muộn màng nhất.

14. Sở hành tàng (Cariyà-pitaka): Bộ này còn được dịch là Nhược dụng tàng, nội dung tự thuật về những việc làm (sở hành) của đức Thế tôn trong các kiếp quá khứ, tức những cố sự Bản sanh của đức Phật, được chia thành bảy Ba-la-mật, gồm 35 mẩu chuyện.

15. Nghĩa thích (Niddesa): Bộ sách này nhằm chú thích về Kinh tập của Tiểu Bộ kinh. Nội dung được chia làm 2 phần: Ðại nghĩa thích (Mahà-niddesa) và Tiểu nghĩa thích (Culla-niddesa). Ðại nghĩa thích dùng chú thích phẩm thứ tư của Kinh tập tức phẩm Nghĩa. Tiểu nghĩa thích dùng chú thích phẩm thứ năm của Kinh tập túc phẩm Bỉ ngạn đạo và phần kết luận. Toàn sách chủ yếu dựa vào các từ ngữ mà giải thích ý nghĩa.

Luận tạng (Abhidhamma Pitaka)

So với Luật tạng và Kinh tạng thì Luận tạng được trước thuật muộn hơn, bắt đầu từ lần kết tập Pháp tạng thứ ba trở đi, còn hai lần kết tập thứ nhất và thứ nhì thì chưa có. Do đó, các nhà Phật học thế giới cho là không mang tính chất nguyên thỉ, vì vậy mà họ ít trọng thị. Tuy thế, đối với giới Phật giáo Sri Lanka và Myanmar lại gọi đây là Vi diệu pháp, cho nên đôi khi còn xem trọng hơn cả Kinh và Luật. Bộ này gồm có bảy quyển như sau:

1. Pháp tập luận (Dhamma-sangani): Nội dung quyển sách này nhằm phân loại giải thích tất cả các pháp. Ðây là một trong bảy bộ luận thuộc phân biệt Thượng tọa bộ Sri Lanka. Quyển sách nêu ra Thiện pháp, Bất thiện pháp, Vô ký pháp v.v… bao gồm 122 mục thuộc bản luận gốc, và Hữu lậu pháp, Vô lậu pháp v.v… gồm 42 loại thuộc danh mục của bản kinh gốc để giải thích.

2. Phân biệt luận (Vibhanga): Bộ này nhằm phân tích, giải thích tất cả các pháp trên nhiều phương diện. Có người cho rằng bộ này là tục biên của Pháp tập luận. Trong các luận thư thuộc Hữu bộ thì Pháp uẩn túc luận rất giống với quyển này. Bộ luận này gồm có mười tám phân biệt (phẩm), mười lăm phẩm đầu trình bày hai phần là: Kinh Phân biệt, Luận Phân biệt và những chất vấn. Ba phẩm cuối chia làm hai đoạn là Bản mẫu và Quảng thích để giải thích các pháp.

3. Giới luận (Dhàtu-kathà): Nội dung trình bày về mối quan hệ giữa các pháp uẩn, xứ, giới được thu nhiếp, không thu nhiếp, có tương ưng hay không tương ưng. Bộ này tương đương với các quyển 3, quyển 8, 9, 10 và quyển 18 của phẩm Loại túc luận thuộc Luận tạng Hán dịch.

4. Nhân thi thiết luận (Puggala-pannanatti): Bộ luận này nhằm phân loại thuyết minh về “bổ-đặc-già-la” (Puggala: con người), chủ yếu luận về sáu phần: Uẩn, xứ, giới, căn, đế, nhân. Nội dung chia làm Mẫu luận và phần giải thích, nhưng phần giải thích là bộ phận chủ yếu. Mọi người đều công nhận bộ này và phân biệt luận là 2 bộ được trước tác sớm nhất. Bộ luận này có mối quan hệ mật thiết với phẩm Nhân (người) trong bộ “Xá-lợi-phất A-tì-đàm luận” và “Tập dị môn túc luận” thuộc hệ Hán dịch.

5. Song luận (Yamaka): Ðây là bộ luận thứ năm thuộc văn hệ Pàli của Nam truyền. Nội dung nhằm thuyết minh tính chất hỗ tương của các pháp có nhiếp nhập hay không nhiếp nhập, và các mối quan hệ sinh khởi, biến diệt, bao gồm mười phẩm:

1) Căn bản song luận; 2) Uẩn song luận; 3) Xứ song luận; 4) Giới song luận; 5) Ðế song luận; 6) Hành song luận; 7) Tùy miên song luận; 8) Tâm song luận; 9) Pháp song luận; 10) Căn song luận. Trong mỗi phẩm này lại chia ra 3 phần: phần Thi thiết, phần Chuyển dịch và phần Biến tri.

6. Phát thú luận (Patthàra-kathà): Bộ luận này thuyết minh về mối quan hệ giữa 122 môn với 24 duyên. Phần đầu là phần thiết trí của luận mẫu và phần riêng biệt thuộc Duyên phần; tiếp đến thuật về Bản văn, do 24 phát thú (vấn đề) mà thành lập.

7. Luận sự (Kathà-vatthu): Tác phẩm này trình bày lập trường của Ðại tự phái ở Sri Lanka nhằm mục đích đả phá những chấp trước sai khác của các bộ phái. Tương truyền bộ luận này do Mục-kiền-liên Tử-đế-tu (Moggaliputta-tissa), người chủ trì cuộc kết tập Pháp tạng lần thứ ba, trước tác. Trọn bộ gồm 213 phẩm, 217 luận, cuối mỗi phẩm đều có bài tụng tóm tắt. Nội dung của bản luận này có mối quan hệ mật thiết với Di-lan Vương vấn kinh.

Phụ lục

Ngoài ba tạng giáo kể trên, Ðại tạng Nam truyền Tích Lan còn thu thập một số tác phẩm khác vào Ðại tạng gồm các trước tác sau đây:

1. Di-lan Vương vấn kinh (Milinda-panha): Kinh này so với kinh Na-tiên Tỷ-kheo thuộc Hán tạng thì đại đồng tiểu dị. Nội dung nguyên thỉ chia làm hai quyển, phần mở đầu và phần đối thoại chính. Phần đầu lược thuật về hành trạng của vua Di-lan (Milanda) và Tỷ kheo Nàgasena (Na-tiên). Phần hai đề cập đến cuộc đối thoại giữa hai người về các vấn đề như: Duyên khởi, vô ngã, nghiệp báo, luân hồi v.v…, vốn là những giáo lý căn bản của Phật giáo nguyên thỉ; nhưng cách trình bày thật là sắc sảo, mạnh mẽ, sáng sủa, tinh vi và nhất là sống động, luôn luôn kèm theo nhiều thí dụ rất sát ý, khiến người đọc thấy tâm hồn mình phấn khởi một cách phơi phới. Ðặc điểm độc đáo chính là ở đây. Và chính vì đặc điểm độc đáo ấy mà Milindapanha được Giáo hội Phật giáo Sri Lanka tôn thờ ngang hàng với Thánh điển Ngũ bộ kinh; Phật giáo Myanmar thì xếp Milindapanha vào Thánh điển hẳn… Trải qua thời gian, Phật giáo Sri Lanka thêm dần dần vào, ngày nay thành ra bảy quyển [3].

Bộ kinh này ngày nay đã được dịch sang các thứ tiếng: Anh, Nhật, Pháp, Ðức, Ý và Việt Nam.

2. Ðảo vương thống sử (Dipa-vamsa): Gọi tắt là Ðảo sử hay Châu sử, được biên soạn khoảng thế kỷ thứ tư, thứ năm, không rõ tác giả. Ðây là loại sử thi biên niên tối cổ của Sri Lanka. Ai muốn nghiên cứu về Phật giáo Sri Lanka thì không thể thiếu bộ sử này. Bộ sách được chia thành 37 chương, tường thuật vắn tắt về sự sinh hoạt của Phật, về sự tích Ngài đến Sri Lanka truyền giáo (?); đồng thời đề cập đến ba lần kết tập pháp tạng, lịch sử của các bộ phái và sự quy y Phật giáo của vua A-dục [4].

3. Tiểu vương thống sử (Culla-vamsa): Còn gọi là Tiểu sử; đây là bộ sử biên niên nói về mối quan hệ giữa vương triều với Phật giáo tại Sri Lanka. Bộ này là tục biên của Ðại sử (Ðại vương thống sử). Học giả của Sri Lanka trước đây đem Ðại sử và Tiểu sử viết chung thành một bộ và gọi là Ðại sử. Về sau, vị học giả tiếng Pàli người Ðức là Uy-khiêm Cái-cách-nhĩ (Wilhelm Geiyer, 1856-1943) đem chia ra thành Ðại sử và Tiểu sử, rồi dịch sang tiếng Ðức, hiệu đính lại nguyên điển, và đem xuất bản.

4. Thanh tịnh đạo luận (Visuddhi-magga): Bộ luận này gồm ba quyển, chia làm 23 chương, do Phật Âm (Buddhaghosa), vị cao tăng người Ấn-độ, trước tác khoảng thế kỷ thứ 5 Tây lịch. Nội dung nhằm giải thích giáo nghĩa của Thượng tọa bộ, chủ yếu là Tam vô lậu học, được trình bày theo thứ tự Giới, Ðịnh và Tuệ. Quyển sách này là một luận thư có quyền uy tối cao đối với Phật giáo Nam truyền. Nội dung của nó ví như một bộ bách khoa toàn thư, giải thích khá tường tận về những điểm giáo lý căn bản, có thể so sánh với bộ Ðại-tì-bà-sa luận của Thượng tọa hữu bộ. Hiện nay, bộ luận này đã được dịch sang các thứ tiếng: Hán, Nhật, Anh và Việt.

5. Nhiếp A-tì-đạt-ma nghĩa luận (Abhidhammattha-sanghaha): Bộ luận này do A-nậu-lâu-đà (Anuruddha) soạn, nội dung trình bày những điểm cương yếu trong giáo lý A-tì-đạt-ma của Phân biệt Thượng tọa bộ Sri Lanka, được chia làm chín phẩm.

6. A-dục Vương khắc văn (Dhamma-lipi): Còn gọi là A-dục vương pháp sắc, chỉ cho những bản cáo thị bằng giáo pháp, do vua A-dục cho khắc tại những hang động và trụ đá v.v.. Niên đại khắc văn khoảng năm 250 trước Tây lịch. Văn tự được dùng tương tự như loại phương ngôn của Phạn văn và Pàli văn. Ngày nay, người ta đã phát hiện được tại những tảng đá lớn và nhỏ gồm bảy chỗ, trụ đá gồm mười trụ, những bài kinh và những thạch bản gồm chừng năm loại.

Tạng thánh giáo này khởi thủy bằng tiếng Pàli thuộc Phật giáo Sri Lanka, gồm có 41 tập, trải qua thời gian dần dần nó được dịch sang các tiếng:

1. Myanmar (gồm thành 21 tập)

2. Thái Lan (gồm 45 tập)

3. Campuchia (gồm 52 tập)

4. Anh văn (gồm 46 tập)

5. Nhật văn (gồm 65 tập)

6. Hán văn (gồm 65 tập)

Trong tạng Nhật văn được phân phối như sau:

(1) Luật tạng gồm năm tập đầu, từ tập 1 đến tập 5.

(2) Kinh tạng gồm tất cả 39 tập, từ tập 6 đến tập 44.

(3) Luận tạng gồm tất cả mười bốn tập, từ tập 45 đến tập 58.

(4) Phần phụ lục gồm bảy tập, từ tập 59 đến tập 65. Trong đây, các tập 11, 16, 22, 48, 59 đều có hai quyển thượng và hạ, riêng tập 65 gồm có 3 quyển.

Theo quan điểm của các nhà Phật học quốc tế có uy tín mà cụ thể là Pháp sư Ấn Thuận [5] và Kimura Taiken [6] thì chỉ công nhận tạng Luật và Kinh là Thánh giáo, còn tạng Luận và các tác phẩm khác thì không công nhận. Vì các tác phẩm này được trước tác theo quan điểm riêng của bộ phái và được hình thành khá muộn màng không phải thuần túy nguyên thủy, thậm chí một số kinh trong Tiểu bộ cũng rơi vào tình trạng ấy.

Tuy vậy, Pháp sư Ấn Thuận vẫn tán thành việc soạn thuật những tác phẩm Phật giáo phù hợp với thời đại, để cập nhật hóa giáo lý đức Phật, làm cho giáo lý đạo Phật luôn luôn sinh động, hiện thực, thích hợp với mọi trào lưu tiến hóa của nhân loại. Có như vậy, chánh pháp thậm thâm vi diệu của đức Ðạo sư mới thực sự đem lại lợi ích cho mọi người và mọi thời đại.

Thích Phước Sơn

* Trích Phật học cơ bản, Tập 4, Nxb. Hồng Đức, 2011.

* Tài liệu tham khảo:

1. Hán dịch Nam truyền Ðại tạng kinh, Luật bộ tập 1-5, chủ nhiệm: Thích Bồ Diệu, Dân Quốc 79-1990.

2. Nguyên thủy Phật giáo Thánh điển chi tập thành, Ấn Thuận trước, Ðài Bắc, 1988, tr. 859, 870.

3. Cao Hữu Đính, Kinh Na Tiên Tỳ kheo, Minh Ðức xuất bản, 1971, Lời nói đầu, tr. 4-5.

4. Phật Quang đại từ điển, chủ biên: Từ Di, Ðài Bắc, 1989, tr.4088. Ngoài ra, nhiều chỗ khác cũng dùng tư liệu của từ điển này.

5. Như tài liệu 2.

6. Kimura Taiken, Nguyên thủy Phật giáo tư tưởng luận, HT.Thích Quảng Ðộ dịch, Khuông Việt xb.1971, tr. 14.

– Ngoài ra còn dùng: Nam truyền Ðại tạng kinh sách dẫn, Thủy Dã Hoằng Nguyên trước, Nhật Bản học thuật Chấn hưng hội phát hành, Ðông Kinh, 1960.

Bài khác nên xem

Phật Giáo: Giáo dục Phật học như thế nào?

phuocthanh

Tám ý nghĩa của đại lễ Phật Đản

phuocthanh

Hòa Thượng Hư Vân Giảng Về Pháp Hội Trai Đàn

ducquang